Fosforgranaten op NL-militairen Uruzgan

(bron: Radio Nederland Wereldomroep)

Nederlandse militairen in Afghanistan hebben per ongeluk fosforgranaten afgeschoten richting eigen troepen. Die hadden tijdens een nachtelijke patrouille om lichtmortieren gevraagd. In plaats daarvan kregen ze fosforgranaten die een rookgordijn creëren. Correspondent David Poort was ruim een week geleden als embedded journalist getuige van het incident.

Tegen het invallen van de duisternis verlaten we de poort van de Combat Outpost (COP), een kleine vooruitgeschoven legerbasis in de Dorafshan Vallei, ten noorden van Tarin Kowt. Met een nachtkijker in de aanslag loop ik met een peloton Nederlandse militairen naar een van de omliggende dorpen. De nachtelijke patrouille moet de inwoners duidelijk maken dat ISAF-militairen sinds kort ook ’s nachts aanwezig zijn in het gebied.

Tijdens een korte ronde door het dorp laten de militairen de inwoners weten dat er die avond met lichtmortieren zal worden geschoten vanaf de legerbasis. “Veel Afghanen hebben dat wel vaker gezien”, zegt een van de militairen. “Vroeger associeerden ze dat met de bommen die daar achteraan kwamen. Dat is in dit geval niet de bedoeling.”

Nachtpatrouilles
De Dorafshan Vallei werd vorige maand uitgekamd tijdens een grote ‘schoonveegactie’ tegen de Taliban. Sindsdien is het er relatief rustig. Om de Taliban ook ’s nachts weg te houden worden er nachtpatrouilles gelopen. Het afschieten van lichtmortieren moet extra aandacht vestigen op de aanwezigheid van ISAF.

Na het bezoek aan het dorp verzamelt het peloton zich op een nabijgelegen heuvel. Daar wordt contact gezocht met de legerbasis. Aan het hoofdkwartier op Kamp Holland is van te voren toestemming gevraagd voor het afvuren van drie lichtmortieren. Routineus start de tweede luitenant van het peloton de afvuurprocedure. Uiteindelijk geeft hij het sein veilig.

Doffe dreun
“Hier Romeo, we kunnen gaan. Vuren.” In de verte klinkt een doffe dreun en enkele seconden later ontploft boven onze hoofden een granaat. Als een sierlijke fontein dalen de vonken naar beneden. De hemel licht op.

“Dit is niet goed”, zegt de luitenant. In de verte klinkt een tweede dreun en weer ontploft er een granaat aan de hemel. “Dat is FOSFOR, man!”, zegt een van de militairen. “WHISKY 1, CANCEL FIRE, CEASE FIRE!”, roept hij door zijn portofoon. Met ongeloof kijken de militairen naar de vonken die ongeveer 200 meter verderop op de grond vallen. Er ontstaat een dik rookgordijn dat door de wind langzaam over het dorp wordt getrokken. Wij blijven buiten de rook.

Rookgordijn
“Godverdomme”, zegt een van de militairen binnensmonds. “Fuck!” roept een ander. Direct stuurt de luitenant drie man op het rookgordijn af. Er moet gecontroleerd worden of de fosfor geen brand heeft veroorzaakt. De militairen die achterblijven vallen stil totdat het drietal is teruggekeerd. Het is goed afgelopen.

Terug op de basis heerst in een ingetogen sfeer. Niemand praat totdat de hele groep bij elkaar zit voor de nabespreking van de patrouille. Hoe kon dit gebeuren? De soldaat die verantwoordelijk is voor het mortiergeschut staat erop zelf zijn zegje te mogen doen. Er volgt een verklaring en excuses. “Dit een menselijke fout die niet gemaakt had morgen worden.”

Verkeerde mortieren
Bij de laatste controle van de mortieren is gebruik gemaakt van zogenoemde break lights, een plastic pen die groen fluorescerend licht afgeeft als je hem ombuigt. Fosformortieren zijn lichtgroen, lichtmortieren zijn wit. Door het groene licht van de break lights heeft de schutter niet gezien dat hij de verkeerde mortieren afvuurde. “Het is belangrijk dat we hier lering uit trekken”, zegt een van de militairen op het kamp. “Het had heel fout kunnen aflopen.”

De eerste luitenant van het peloton relativeert het incident. “Het liep goed af omdat we alle voorzorgsmaatregelen in acht hebben genomen. De plek waarop het geschut stond gericht is zorgvuldig uitgekozen. Niemand heeft hier last van gehad.” Ook op het hoofdkwartier in Kamp Holland lijkt het incident weinig indruk te maken. “Mortierschutters zijn trotse perfectionisten. De betrokken schutter is zo schuldbewust dat extra straf geen toegevoegde waarde heeft”, aldus de eerste luitenant.

Rode fosfor
Het ministerie van Defensie in Den Haag meldt in een reactie dat er inderdaad iets fout is gegaan. Maar na de vergissing zijn alle veiligheidsmarges in acht genomen. Er is geen sprake geweest van een levensbedreigende situatie, aldus een woordvoerder van het ministerie.

De mortieren waren overigens gevuld met rode fosfor. Dat element is minder giftig dan de witte fosfor variant die begin dit jaar veelvuldig is gebruikt door het Israëlische leger tijdens de oorlog in de Gazastrook.

Meer over Uruzgan bij Radio Nederland Wereldomroep (RNW)

• Blog Hans de Vreij  - Vrede en veiligheid
• Openhartig relaas uit Uruzgan
• Zeldzame onderscheiding voor commando